چهارشنبه ۱۳۸۸/۱۰/۳۰

جستاری به چکیده نویسی - ارسال کننده : دکتر ابوالفضل بختیاری


جستاری به چکیده نویسی 

- ارسال کننده  :دکتر ابوالفضل بختیاری

How to Write an Abstract

Philip Koopman, Carnegie Mellon University
October, 1997


Because on-line search databases typically contain only abstracts, it is vital to write a complete but concise description of your work to entice potential readers into obtaining a copy of the full paper. This article describes how to write a good computer architecture abstract for both conference and journal papers. Writers should follow a checklist consisting of: motivation, problem statement, approach, results, and conclusions. Following this checklist should increase the chance of people taking the time to obtain and read your complete paper.


Now that the use of on-line publication databases is prevalent, writing a really good abstract has become even more important than it was a decade ago. Abstracts have always served the function of "selling" your work. But now, instead of merely convincing the reader to keep reading the rest of the attached paper, an abstract must convince the reader to leave the comfort of an office and go hunt down a copy of the article from a library (or worse, obtain one after a long wait through inter-library loan). In a business context, an "executive summary" is often the only piece of a report read by the people who matter; and it should be similar in content if not tone to a journal paper abstract.

Checklist: Parts of an Abstract

Despite the fact that an abstract is quite brief, it must do almost as much work as the multi-page paper that follows it. In a computer architecture paper, this means that it should in most cases include the following sections. Each section is typically a single sentence, although there is room for creativity. In particular, the parts may be merged or spread among a set of sentences. Use the following as a checklist for your next abstract:

  • Motivation:
    Why do we care about the problem and the results? If the problem isn't obviously "interesting" it might be better to put motivation first; but if your work is incremental progress on a problem that is widely recognized as important, then it is probably better to put the problem statement first to indicate which piece of the larger problem you are breaking off to work on. This section should include the importance of your work, the difficulty of the area, and the impact it might have if successful.
  • Problem statement:
    What problem are you trying to solve? What is the scope of your work (a generalized approach, or for a specific situation)? Be careful not to use too much jargon. In some cases it is appropriate to put the problem statement before the motivation, but usually this only works if most readers already understand why the problem is important.
  • Approach:
    How did you go about solving or making progress on the problem? Did you use simulation, analytic models, prototype construction, or analysis of field data for an actual product? What was the extent of your work (did you look at one application program or a hundred programs in twenty different programming languages?) What important variables did you control, ignore, or measure?
  • Results:
    What's the answer? Specifically, most good computer architecture papers conclude that something is so many percent faster, cheaper, smaller, or otherwise better than something else. Put the result there, in numbers. Avoid vague, hand-waving results such as "very", "small", or "significant." If you must be vague, you are only given license to do so when you can talk about orders-of-magnitude improvement. There is a tension here in that you should not provide numbers that can be easily misinterpreted, but on the other hand you don't have room for all the caveats.
  • Conclusions:
    What are the implications of your answer? Is it going to change the world (unlikely), be a significant "win", be a nice hack, or simply serve as a road sign indicating that this path is a waste of time (all of the previous results are useful). Are your results general, potentially generalizable, or specific to a particular case?

Other Considerations

An abstract must be a fully self-contained, capsule description of the paper. It can't assume (or attempt to provoke) the reader into flipping through looking for an explanation of what is meant by some vague statement. It must make sense all by itself. Some points to consider include:

  • Meet the word count limitation. If your abstract runs too long, either it will be rejected or someone will take a chainsaw to it to get it down to size. Your purposes will be better served by doing the difficult task of cutting yourself, rather than leaving it to someone else who might be more interested in meeting size restrictions than in representing your efforts in the best possible manner. An abstract word limit of 150 to 200 words is common.
  • Any major restrictions or limitations on the results should be stated, if only by using "weasel-words" such as "might", "could", "may", and "seem".
  • Think of a half-dozen search phrases and keywords that people looking for your work might use. Be sure that those exact phrases appear in your abstract, so that they will turn up at the top of a search result listing.
  • Usually the context of a paper is set by the publication it appears in (for example, IEEE Computer magazine's articles are generally about computer technology). But, if your paper appears in a somewhat un-traditional venue, be sure to include in the problem statement the domain or topic area that it is really applicable to.
  • Some publications request "keywords". These have two purposes. They are used to facilitate keyword index searches, which are greatly reduced in importance now that on-line abstract text searching is commonly used. However, they are also used to assign papers to review committees or editors, which can be extremely important to your fate. So make sure that the keywords you pick make assigning your paper to a review category obvious (for example, if there is a list of conference topics, use your chosen topic area as one of the keyword tuples).


Writing an efficient abstract is hard work, but will repay you with increased impact on the world by enticing people to read your publications. Make sure that all the components of a good abstract are included in the next one you write.

Further Reading

Michaelson, Herbert, How to Write & Publish Engineering Papers and Reports, Oryx Press, 1990. Chapter 6 discusses abstracts.

Cremmins, Edward, The Art of Abstracting 2nd Edition, Info Resources Press, April 1996. This is an entire book about abstracting, written primarily for professional abstractors.



چكيده و چكيده نويسي

قسمت دوم



قسمت اول اين مقاله تحت عنوان "چكيده

  و چكيده نويسي" بقلم آقاي ضيا, موحد در

شماره دوم از دوره اول نشريه فني مركز مدارك

 علمي منتشر شده است.

دستورات كلي

1-     براي تهية چكيده بايد متن را به دقت مطالعه كرد و از هدف نويسنده و نتيجه گيريهاي او مطلع شد و در ادامة آن، مفاهيم اصلي مدرك را مشخص نمود. سپس اين مفاهيم را بايد استخراج كرد.

2-     حتي المقدور، خود اطلاع داده شده بايد ذكر گردد نه اينكه دربارة آن اطلاع مطلبي نوشته شود.

3-     افكار و عقايد شخصي نبايد در چكيده دخالت داده شود يعني از تفسير نوشتة اصلي يا انتقاد آن در چكيده بايد خودداري كرد.

4-     در صورتيكه نوشته اي داراي تصوير يا جدول باشد بايد در پايان چكيده به آن اشاره شود.

5-     در مواردي كه بعضي از اسامي بشكل خلاصة شناخته شده نوشته شده باشد، مي توان از اين شكل خلاصه در چكيده استفاده كرد.


هنگام تهية چكيده بايد سئوالات زير را طرح كرد و پاسخ آنها را از چكيده خواست.

1-     از چه نوع مقاله اي چكيده تهيه شده است؟ از يك تحقيق، از يك بررسي و يا از يك نقد يا مطالعه نظري؟

2-     نتيجه گيريهاي نهائي مقاله چه بوده و چه توصيه هائي در آن شده است؟

3-     هدف يا هدفهاي تهية مقاله چه بوده است؟

4-     از چه روشهائي در تهية مقاله استفاده شده است؟

5-     چه موارد استفاده اي در مقاله مطرح شده است؟

6-      مطلب مندرج در مقاله يك موضوع تجربي است يا نظري و يا هر دوي آنها و در صورت اخير روي كدام جنبه تاكيد بيشتري شده است؟

7-     چه شرايطي در مطالعه يا تحقيق در نظر گرفته شده است؟

8-     چه روابطي ميان متغيرها عنوان شده است؟ (وابستگي صوري، همبستگي داخلي، مستقل و ...)

در زمينة تهية چكيده بايد توجه خاصي به موضوعات نظري بعمل آيد زيرا درك مطالب نظري معمولاً مشكلتر از مطالب تجربي است و در اكثر موارد، مطالب نظري يك مدرك علمي در جريان ذخيره و بازيابي اطلاعات بشكل محسوسي محو مي گردد زيرا همانند مطالب تجربي، نمي توان آنها را دقيقاً مشخص نمود و يك واژه يا نشانه را به مفهومي خاص در اين زمينه منتسب كرد.


هنگام تهيه چكيده بايد به موضوعات زير توجه شود:

1-     مدرك بمنظور يافتن مفاهيم كليد مطالعه گردد.

2-     چكيده با توجه به كل جامعة مطالعه كننده تهيه شود، بدون تمايل به گروهي خاص.

3-     يافته هاي چكيده نويس از مدرك، يادداشت گردد.

4-     با دليل ثابت شود كه يافته هاي همانهائي است كه چكيده نويس يادداشت كرده است.

5-     توضيحات كلي در صورت نياز در قسمت آخر بيان گردد.

6-      به شكلي نسبي موضوعات مستقل از هم جدا گردد.

7-     مطالب نظري از مطالب تجربي جدا شود.

8-     از زبان محاوره اي استفاده گردد و از ذكر عبارات و جملات غيرمصطلح پرهيز شود.

9-     از اختصارات مورد قبول استفاده شود، ولي هر چه كمتر بهتر.

حجم چكيده بستگي به مندرجات مقاله دارد و با نسبتي مستقيم به حجم محتواي....(متن اصلي جا افتادگي دارد)

چكيدة تمام نما                                           20 درصد

چكيدة راهنما                                            50   "  "

چكيدة مركب از چكيدة راهنما و تمام نما        25  "  "

انواع ديگر                                               5    "  "

مجموع                                                   100"  "


 سال 1347 در مركز مدارك علمي شروع شد و اولين شمارة مجلة چكيده با 148 چكيده در سال 1348 توسط مركز مدارك علمي منتشر گرديد. لازم به يادآوري است كه در انتخاب مقاله و شيوه تهية چكيده از آن، تغييراتي صورت گرفته كه همگي در جهت پيشرفت كمي و كيفي چكيده نويسي بوده است.

هر چند هر يك از انواع چكيده داراي مزايا و معايبي است اما در هر صورت نياز جامعة  استفاده كننده هميشه در تهية چكيده بايد مورد توجه باشد.

امروزه بهتر است براي تهية چكيده از بسياري از مقاله هاي فارسي هر دو نوع چكيده تمام نما و چكيده راهنما را در يكديگر ادغام نمود و قسمتهاي اساسي و مهم مقاله را بشكل چكيدة تمام نما و قسمتهاي كم اهميت تر را بشكل چكيدة راهنما نوشت اين روش ضمن آنكه آگاهي كاملي از محتواي اطلاعاتي مقاله بدست مي دهد، رئوس مطالب كم اهميت تر را هم در اختيار خواننده قرار مي دهد. بضميمه نمونه هائي از چكيدة تمام نما، راهنما و مختلط ارائه شده است. (پيوست شماره 2)


سبك نگارش چكيده هاي فارسي

از آنجا كه چكيده از اطلاعات مهم متني كه چكيده از آن تهيه شده است خبر مي دهد

الف – جمله ها بايد خبري باشند.

بنابراين بكار بردن جمله هاي سئوالي و جمله هايي كه بيشتر بيان كننده شك و ترديد و حدس و تخمين باشند موردي ندارد. از اينجا به اين نتيجه مهم نيز مي رسيم كه در چكيده از بكار بردن علايم تعجب (!) و علامت سئوال (؟) و از علامت هاي مختلفي كه در پايان جمله هاي امري، ندايي يا جمله هاي مبين تاسف و حسرت يا طنز و استهزا مي آورند بايد احتراز كرد. البته در متن اصلي نويسنده ممكن است از همة اين علايم استفاده كرده باشد اما وظيفة چكيده نويس تنها ثبت اطلاعاتي است كه نويسنده در متن نوشته خود آورده نه روشي كه در نوشتن مقاله خود بكار برده‌است.


ب- جمله ها بايد ساده باشند

منظور از "ساده" بودن اين است كه در نوشتن چكيده از كلمه ها و اصطلاحاتي بايد استفاده كرد كه مطلب را راحت و آسان و در عين حال رسا و گويا بيان كند. بكار بردن لغات مشكل و يا كم استعمال و رديف كردن كلمه هاي پرطمطراق و پرزرق و برق جز اين كه عمل اطلاع رساني را مشكل كند فايده ديگر نخواهد داشت. منظور ديگر از "ساده" بودن اين است كه در نوشتن چكيده بايد از جمله پردازي و انشاي منشيانه نوشتن شديداً احتراز كرديد بدين معني كه آوردن صفتهاي غيرلازم، كلمه هاي مترادف و تكرار يك معني در جمله هاي گوناگون و به اصطلاح پرنويسي و درازنفسي و آب و تاب دادن به مطلب هيچ مناسبتي با چكيده نويسي ندارد. گريز از ساده نويسي اشتباهي است كه اغلب چكيده نويسان تازه كار و حتي گاهي چكيده نويسان باسابقه هم دچار آن مي شوند و علت آن هم شيوه اي است كه در نثرنويسي معاصر رايج شده است و روزنامه ها و مجله ها و نويسندگاني كه مطلبي براي گفتن ندارند اين شيوه را اشاعه داده اند. بديهي است كه چكيده نويس نمي تواند از تاثير اين عوامل بر كنار بماند. چكيده زير نمونه اي از اين گونه است:

"كودكان سرراهي بي گناهاني هستند كه پدر و مادران بي رحم روي كمال بي عدالتي به علل گوناگون آنها را در سر راه گذاشته اند و به سرنوشت نامعلوم مي سپارند. سر راه گذاشتن اين اطفال بي‌گناه نمونه اي از شقاوت و بي رحمي پدران و مادران كه چون تندباد خشم انگيزي به جان عزيزانشان مي تازند و بدينگونه آنها را در خرابه ها و يا در گذرگاهها رها مي سازند. انگيزه اين عمل غيرانساني ناشي از غبار كدورتها، ناسامانيها زندگي زناشويي، اختلافات خانوادگي، خودكامگي و لذت‌جوئيهاي زودگذر قبل از ازدواج مي باشد. طبق آماري كه در سال گذشته بدست آمده مجموعاً تعداد 445 دختر و پسر سرراهي ده روزه تا سه ساله در تهران از طريق دايرة مددكاران اجتماعي دادسرا به شيرخوارگاهها منتقل شده اند. در سه ماه نخستين امسال نيز تعداد 142 دختر و پسر نوزاد سرراهي به شيرخوارگاهها فرستاده شده است. در سر راه رها كردن اين بي گناهان مسئله اي است كه مقالات صلاحيتدار انتظامي و قضائي پيوسته با آن روبرو هستند. براي جلوگيري از اين عمل غيرانساني بايد براي پدران و مادراني كه بدون در نظر گرفتن مباني اختلاقي و اصول انساني اطفالشان را در سر راه رها كرده و به سرنوشت مبهم و تاريك مي سپارند با قائل شدن مجازاتهاي سخت كوشش نمود كه عواطف انساني را در ضمير آنها بيدار نمود".

چنان كه مي بينيد در اين چكيده كلمه ها و عباراتي مانند "بي گناه"، "بي رحم"، "از روي كمال بي عدالتي"، "سرنوشت نامعلوم"، "شقاوت و بي رحمي"، "عمل غيرانساني"، "خودكامگي" و نيز عبارت پردازيهايي مانند "تندباد خشم انگيز" و "غبار كدورتها" و تكرار يك معني در جمله هاي متعدد تنها وقت خواننده را تلف مي كند.

ايراد ديگر اين چكيده بي دقتي چكيده نويس در ثبت يك اطلاع لازم است. جمله "طبق آماري كه در سال گذشته بدست آمده است" تاريخ اين آمارگيري را معلوم نمي كند. اكنون اين چكيده را با حذف قسمتهاي زايد و ويرايشهاي لازم براي مقايسه دوباره مي نويسيم.

"انگيزه سر راه گذاشتن كودكان ناشي از نابسامانيهاي زندگي زناشويي يا لذت جوئيهاي زودگذر قبل از ازدواج مي باشد. طبق آمار در سال 1348 در تهران مجموعاًَ تعداد 445 دختر و پسر سرراهي ده روزه تا سه ساله و در سه ماه نخستين آن سال تعداد 142 نوزاد از طريق دايره مددكاران اجتماعي دادسرا به شيرخوارگاهها منتقل شده اند. مسئله بچه هاي سرراهي به يكي از گرفتاريهاي مقامات صلاحيتدار انتظامي و قضايي تبديل شده است. براي جلوگيري از اين عمل بايد براي اين گونه پدران و مادران ضمن اعمال مجازاتهاي سخت كوشش نمود كه عواطف انساني را در آنها بيدار كرد."


ج- چكيده بايد شامل كلمه ها و اصطلاحات فني و علمي متن اصلي باشد.

اين كار درك محتوي چكيده را براي متخصصان آسانتر مي كند و نيز باعث تسهيل تهية فهرست موضوعي براي "مجله چكيده" مي شود.


د- جمله ها بايد تا آنجا كه ممكن است كوتاه باشند.

نوشتن جمله هاي بلند و آوردن جمله هاي تبعي اغلب كار را بر خواننده مشكل مي كند در چنين جمله هايي قسمتي از توجه خواننده به ساختمان جمله معطوف مي شود. از اين گذشته گاهي نويسنده مجبور مي شود افعال جمله هاي تبعي را يكجا در آخر جمله بياورد و در نتيجه گاهي سه فعل در پايان جمله پشت سر هم واقع مي شوند. بنابراين بهتر است در اين موارد جمله ها را از هم تفكيك كرد مثلاً اين جمله را:

"بيمار مرد 60 ساله اي كه به علت درد شكم به بيمارستان مراجعه كرده است مي باشد" به صورت زير نوشت

"بيمار مرد 60 ساله اي است كه به علت درد شكم به بيمارستان مراجعه كرده است".


- از وجه وصفي تا آنجا كه ممكن است كمتر استفاده شود.

مثلاً جمله اي مانند:

"اين تركيب را با آب مخلوط كرده آنرا با چراغ الكلي حرارت داده و محلول حاصل را از صافي مي گذرانيم".

بهتر است چنين نوشته شود.

"اين تركيب را با آب مخلوط مي كنيم و آنرا با چراغ الكل حرارت مي دهيم و محلول حاصل را از صافي مي گذرانيم".

همچنين بهتر است به جاي

"مصرف آب بيش از صد ليتر نبوده و گاهي شصت برابر اين مقدار است" بنويسيم:

"مصرف آب بيش  از صد ليتر نيست و گاهي شصت برابر اين مقدار است".


و _ از اضافه كردن چند كلمه به هم (تتابع اضافات) اگر مطلب را پيچيده و نامفهوم كند بايد پرهيز كرد.

برخي از چكيده نويسان براي كوتاهتر كردن جمله يا كم كردن تعداد جمله ها در يك چكيده از اضافه كردن مكرر و پياپي كلمات به يكديگر، استفاده مي كند. اين كارگاهي دو عيب ايجاد مي كند يكي آنكه جمله نامفهوم مي شود و ديگر آنكه جمله شكل جمله هاي فرنگي را بخود مي گيرد. در چنين مواردي بهتر است حالت اضافي كلمه ها را از بين برد و به جاي كسرة اضافه، از "و" استفاده كرد و كلمه ها را به هم عطف كرد يا در صورت لزوم به جاي يك جمله از دو يا سه جمله استفاده كرد.

مثلاً بهتر است به جاي

"ذرات يخ و تگرگ داراي وزن كم كه بار مثبت دارند"


"ذرات يخ و تگرگ كه وزن كم و بار مثبت دارند"


ز- در نوشتن جمله ها بايد هر چه ممكن است از آوردن كلمه هاي اضافي پرهيز كرد.

در فارسي نويسي شكلهاي فراواني وجود دارند كه جمله را طولاني مي كند. اين شكلها را با اندك وقتي مي توان بدون آن كه معني جمله تغيير كند به شكلهاي كوتاهتر تبديل كرد. البته در اينجا نمي‌توان همه اين شكلها را نام برد از اين رو به ذكر دو مثال اكتفا مي كنيم:

"براي درمان روشهاي مختلف ابداع شده است كه شناخته ترين آنها عمل ويپل Whipple است".

جمله بالا را مي توان به شكل زير مختصر كرد:

"شناخته ترين روش درمان، علم ويپل است".


"علايم ابتدايي اين بيماري عبارتست از درد پا، سرگيجه و حالت تهوع" كه به اختصار چنين نوشته مي شود.

"علايم ابتدايي، درد پا، سرگيجه و حالت تهوع مي باشد".


ح- در "چكيده" لازم نيست سبك نگارش متن اصلي حفظ شود.

چكيده نويسي كاري فني و علمي است نه كاري ادبي. بنابراين اگر متني كه چكيده از ان تهيه مي شود سبك نگارش ويژه اي داشته باشد چكيده نويس موظف به حفظ اين سبك نيست.


دستور نوشتن انواع چكيده


الف – دستور تهيه چكيده تمام نما

تهيه اين نوع چكيده كه كاملترين و مفيدترين نوع چكيده هاست به دقت و مهارت بيشتري احتياج دارد معمولاً از مقاله هايي چكيده تمام نما تهيه مي شود كه اختصاص به موضوع واحدي داشته باشند. بنابراين اگر در مقاله اي زير عنوانهاي فرعي مختلف از موضوعهاي مختلف بحث شده باشد نمي‌توان از آن چكيده تمام نما تهيه كرد اصولاً چون تهيه چكيده تمام نسبتاً احتياج به وقت بيشتر دارد و از اين رو هزينه بيشتري بر مي دارد، ارزش مقاله را هم بايد درنظر گرفت. ممكن است مقاله اي موضوع واحدي داشته باشد اما ارزش آن يعني اطلاعاتي كه در آن داده شده است در سطح عادي و معمول باشد. در اين صورت لازم نيست از چنين مقاله اي چكيده تمام نما تهيه شود. از اينجا يك نتيجه مهم به دست مي آيد و آن اين است كه چكيده نويسي كه مي خواهد در موضوعي چكيده تمام نما تهيه كند بايد در آن موضوع متخصص يا از آن اطلاعات لازم داشته باشد تا بتواند سطح مقاله و ارزش آن را تشخيص دهد. البته چون چكيده نويسان معمولاً در خدمت سازمانهايي هستند كه متخصصان موضوعي دارد، مقاله هايي كه بدست آنها مي رسد قبلاً ارزيابي شده است اما با وجود اين چكيده نويس بايد آن اندازه با موضوع مقاله آشنايي داشته باشد كه اساس بحث مقاله را تشخيص دهد و از نوشتن مطالبي كه آشنايان با آن موضوع همه از آنها اطلاع دارند پرهيز كند.


در تهيه چكيده تمام نما بايد:

1-     مقاله يك بار و اگر لازم باشد چند بار با دقت خوانده شود و موضوع اصلي مقاله از موضوعات فرعي جدا گردد.

2-     ترتيب مطالبي كه بايد نوشته شود به طرز منظم يعني در ارتباط معقول و منطقي با هم يادداشت گردد.

3-     اگر نويسنده مقاله در به دست آوردن نتيجه روشهاي ويژه اي به كار برده باشد يا دست به تجربه هاي تازه و جالبي زده باشد اين روش و تجربه ها با ذكر نام يا با توضيح مختصر آورده شود.

4-     ارقام و آمار مهم و لازم حتماً ذكر شود.

5-     اولين جمله چكيده بايد اصل موضوع مقاله را بيان كند. البته ممكن است هميشه نتوان چنين جمله اي نوشت. در اين صورت كل چكيده بايد اين وظيفه را بخوبي انجام دهد.

نكته_ مسلم است كه بر حسب نوع مقاله و نوع موضوع, مطالب فرعي كه بايد ذكر شوند يا حذف گردند تفاوت مي كند. مثلاً در بعضي گزارشهاي پزشكي كه جنبه تحقيقي دارند معمولاً مشخصات بيمار و بيمارستاني كه در آن بستري شده است و شرح حال بيمار در دوران درمان و موارد مشابه و بالاخره نتيجه درمان و ميزان تعميم اين درمان در بيماران ديگر داده مي شود. بديهي است كه بسياري از اين مطالب فرعي مثلاً بعضي از مشخصات بيمار يا نام بيمارستان يا نام طبيب معالج نبايد در چكيده آورده شود. البته اين مطالب فرعي در يك مقاله اقتصادي از نوع ديگر هستند.

منظور آنكه براي هر نوع مقاله و هر موضوع روش خاصي بايد بكار برد. به همين دليل ويرايشگران نشريه معتبر Chemical Abstract براي چكيده نويسان خود راهنماي مخصوصي تهيه كرده اند كه البته همه دستورهايي كه در اين راهنما آمده است نمي توان براي نشريات ديگر مثلاً Economic Abstract بكار برد.

      از اين رو آنچه در 5 شماره براي تهيه چكيده تمام نما نوشتيم حاوي اصول دستورات لازم است كه براي انواع مقاله ها و موضوع ها قابل كاربرد است. جزئيات ديگر بستگي تمام به موارد خاص خود دارد و چكيده نويس بايد خود به آنها دست يابد.


2- چكيده راهنما

      اگر مقاله اي شامل موضوعات مختلف _ كه البته معمولاً نوعي وابستگي با هم دارند _ باشد و نتوان از آن چكيده تمام نما تهيه كرد در اين صورت از آن بايد چكيده راهنما تهيه شود. مثلاً اگر در مقاله اي از ساختمان اتم صحبت شده باشد معمولاً درباره الكترون, پروتون, نوترون, پوزيتون و ذرات ديگر اتم و نيز مشخصات فيزيكي هر كدام ونظام لايه ها و خلاصه موضوعات مختلفي كه هر يك به نوبه خود مهم هستند, مطالبي ذكر مي شود. تهيه چكيده تمام نما از چنين مقاله اي نه ممكن است و نه لازم و بايد از آن چكيده راهنما تهيه شود.


براي تهيه چكيده راهنما بايد:

1-     مقاله را يك بار خواند و موضوعات مختلف و مهم را يادداشت كرد.

2-     در جمله اول چكيده موضوع كلي مقاله را ذكر كرد. (مثلاً نوشت: اين مقاله درباره ساختمان اتم است).

3-     پس از جمله اول به موضوعات مختلف به ترتيبي كه در مقاله آمده اند يا ترتيبي كه نظام معقولتري داشته باشد, فهرست وار اشاره كرد.

4-     اگر در شرح بعضي از موضوعات, مطالب مهم و تازه اي آورده شده بهتر است به اين مطالب هم اشاره اي بشود.

نكته_ ممكن است يك نشريه چكيده اصولاً اساس كار خود را بر چكيده هاي راهنما گذاشته باشد يعني از مقاله هايي هم كه بايد از آنها چكيده تمام نما تهيه كرد, چكيده راهنما تهيه كند. در اين صورت بايد موضوع اصلي مقاله را با توضيح بيشتري نوشت و به مطالب فرعي اشاره كوتاهي كرد.


چكيده آميخته يا تمام نما _ راهنما

            پاره اي از مقاله ها ضمن اينكه به موضوع واحدي اختصاص داده شده اند, شامل موضوعات فرعي متعدد و مهم ديگري هم هستند كه اگر از آنها در چكيده ذكري نشود, خواننده از پاره اي اطلاعات علمي محروم مي ماند. در اين صورت بايد چكيده تركيبي از دو نوع تمام نما و راهنما باشد.

            براي تهيه اين نوع چكيده بايد:

1-     مقاله را يك بار به دقت خواند و موضوع اصلي را از موضوعات فرعي متمايز كرد.

2-     براي موضوع اصلي, چكيده تمام نما به شرحي كه در بند (الف) گفته شد تهيه كرد.

3-     براي موضوعات فرعي, چكيده راهنما به شرحي كه در بند (ب) گفته شد, تهيه كرد.

4-     در نوشتن چكيده آميخته اول چكيده تمام نما و بعد چكيده راهنما را نوشت.

نكته_ از بيشتر مقالاتي كه به فارسي نوشته مي شوند, به علت نوع تنظيم آنها بهتر است چكيده آميخته تهيه شود.

تذكر_ از آنجا كه انواع چكيده هاي متداول در ايران سه نوع هستند كه به آنها اشاره كرديم, نوشتن دستوري براي تهيه چكيده هاي ديگر فعلاً ضروري نيست.

            در اينجا براي روشن شدن مطلب مقاله اي را نقل مي كنيم و چكيده تمام نما, راهنماي آن را مي نويسيم.


جهان سوم

شگفتي كتاب و نوجوانان


نوشته: ي. و. لاكشمانارائو

            در جريان زندگي من, چندين بار اين يا آن فرقه مذهبي كه اعتقادات جبري دارند, پايان جهان را پيش گويي كرده اند, حتي برخي از پيروانشان تا آنجا پيش رفتند كه دروندارشان را هم قسمت كردند. اگر امروز من سهامي در يك بنگاه انتشاراتي داشتم, شايد مي بايست آنها را مي‌فروختم, چون از هم اكنون تكنوكراتهاي جبري, مرگ كتاب را اعلام كرده اند.

            ما اهالي كشورهاي در حال توسعه كه هنوز از تمام مواهب زندگي برخوردار نشده ايم, همچنين به مجموعه وسايل ارتباطي كه امروز آنرا وسايل ارتباط جمعي مي نامند (و كتاب هم يكي از آنهاست) علاقه منديم. اين وسايل امكان مي دهند كه معلومات بدست آمده و اخبار و اطلاعات جديد به نسلهاي جوان ما منتقل شوند.

            آيا الزامي داريم كه اين وسايل ارتباط جمعي, برخي را انتخاب كنيم؟ يا بايد در حد امكاناتمان, درعين حال از كهنه و نو بهره جوئيم؟ آيا بايد تمام وسايل را اعم از الكترونيكي و چاپي, در يك طبق بگذاريم, يا به بهترين وسيله و امكان يعني وسايل ارتباط شفاهي متوسل شويم؟

            اگر ملاحظات مربوط به بها را كنار بگذاريم, هيچ يك از محققاني كه اين مسئله را موردبررسي قرار داده اند, تاكنون ترك وسايل كهن يا استفاده انحصاري از وسايل جديد را توصيه نكرده اند. اين مطلب هم درباره كشورهاي در حال توسعه صادق است و هم در مورد كشورهاي صنعتي, كه در آنها صنعت چاپ با وسايل جديد ارتباط جمعي در حال رقابت است.

            بر اثر سالها تحقيق و تجربه در اين كشورها, معلوم شده است كه وسايل ارتباط جمعي وجود يكديگر را نفي نمي كنند, و هيچگاه بطور كامل محو نمي گردند, بلكه اگر بتوانند خود را با شرايط نوين انطباق دهند و نقشهاي جديد خود را كه تكميل و غني تر كردن يكديگر است ايفا كنند, مي‌توانند  در كنار هم, بطور مشترك و در آسايشي نسبي بسر برند. اگر طي اين جريان, مثلاً قرار باشد كتاب به "غيركتاب" مبدل شود و تلويزيون بتدريج خبري و آموزشي گردد, بسيار خوب است, ولي ما از آنچه در آينده پيش خواهد آمد, هيچ اطلاعي نداريم.

            واقعيت زندگي در كشورهاي در حال توسعه چنين ايجاب مي كند كه از در پيش گرفتن راههايي كه ناشي از احساس باطني (و شايد حالت شيفتگي) است, پرهيز شود, حتي اگر احتمالاً بعد معلوم شود كه چنين راههايي درست بوده است. نه تنها اين امكان فراوان است كه احساس باطني به اشتباه رود, بلكه در اين صورت, مخارج كار هم براي كشورهاي در حال توسعه گزاف و تحمل ناپذير است.

            ما منكر اين نيستيم كه وسايل جديد ارتباط جمعي مي توانند نقشي قابل ملاحظه در تلاش اين كشورها در راه رشد و توسعه بازي كنند. مغذلك با در نظر گرفتن منابعي كه در آينده و تا مدتي نسبتاً طولاني, در دسترس خواهد بود, لازم است كه در زمينه رشد و توسعه ارتباطات, سهم عمده ذخيره و پخش خبر, عليرغم ظهور وسايل ارتباطي الكترونيك و ماشينهاي حسابگر, بر عهده نوشته چاپي گذارده شود. لازم است كه كتاب همچنان به پخش اخبار و معلومات مورد نياز اهالي متوسط كشور ادامه دهد تا آنان بتوانند بطور كامل در تغييراتي كه در اطرافشان بوجود آمده است, شركت جويند. اين معني بويژه در مورد جوانان كشورهاي در حال توسعه مصداق دارد.

            متاسفانه انقلاب در امر ارتباطات تنها انقلابي نيست كه اكنون در كشورهاي در حال توسعه پيدا شده است. انقلابهايي كه در غرب بوجود آمد _ انقلاب سياسي, صنعتي, اجتماعي و فني _ امروز بطور ناگهاني و در آن واحد در كشورهاي در حال توسعه جريان دارد. ولي مردمي كه در جريان اين انقلابها قرار گرفته اند, بطور نسبي تجربه و شناسايي كمتر, نيازهايي فوريتر و منابعي بسيار محدودتر دارند.

            در ضمن بر اثر انقلاب در امر اتباطات؛ اين مردم علاوه بر انقلابهاي داخلي با پيشرفتهاي فني و غيره نيز كه در غرب بوجود آمده است, روبرو هستند. در حدي كه حوادث, افكار و مسائل غرب, كشورهاي در حال توسعه را تحت تاثير قرار مي دهد, شايد لازم باشد كه اين فرضيه كه دنيا در حال تبديل به "يك جامعه جهاني" است, معتبر تلقي شود. اما پيدايش فوري انترناسيوناليسم را انتظار داشتن, ناشي از عدم واقع بيني است.

            در واقع بنظر مي رسد كه يكي از نيازهاي اساسي كشورهاي در حال توسعه, درست يا غلط, پرورش يك احساس همبستگي ملي است, كه براي تكوين يك ملت, شرطي لازم است. رهبران كشورهاي در حال توسعه. هم اكنون مي كوشند تا اين احساس ملي را به مردمان خود القا كنند و در عين حال با شركت در مجامع بين المللي, در راه ايجاد "جامعه جهاني" سعي مي كنند.

            كشورهاي در حال توسعه, معمولاً با مسئله جماعات روستايي در گيرند, يعني با روستاهاي واقعي, كه اكثريت بزرگ ساكنانشان, افرادي بي سواد, بي اطلاع, فاقد معلومات اساسي لازم در امر رشد و توسعه هستند و از مفاهيم اصلي و بنياني تجديد و نوسازي خبر ندارند. حتي پسران و دختران جوان اين روستا نيز از اين معلومات بي بهره اند.

            بعكس در شهرها, جوانان كه نسبتاً با فرهنگترند, با نوعي ابهام و تزلزل فكري دست بگريبانند و اين امر باعث ايجاد ناراحتي در ايشان و در جامعه يي كه آنانرا در بر مي گيرند مي شود. آنان احساس قوميت شديدي ندارند ولي خود را حقيقتاً انترناسيوناليست هم احساس نمي كنند.

            مشكل رهبران اين جوامع آنست كه اين احساس تعهد را به جوانان القا كنند تا آنان بتوانند جاي واقعي خود را اجتماع بازيابند. به اين منظور ضرورت دارد درباره جامعه يي كه در آن زندگي مي‌كنند, شناسايي لازم را داشته باشند. مي بايست تاريخ و فرهنگ اين جامعه را بدانند و اگر قرار است وسايل ارتباطي در اين انتقال خبر و دانش نقش مهمي بر عهده داشته باشند, مسئله يي كه بايد به آن پاسخ داد از اين قرار است: آيا اين كشورها بايد از وسايل ارتباطي موجود استفاده كنند يا منتظر بمانند ك وسايل جديد, براي پاسخ گويي به نيازهاي روزافزونشان, بقدر كافي رشد و تكامل پذيرد؟

            مي دانيم كه ماهيت "دستاورد يك جامعه" تغيير كرده و انتقال از راه شفاهي جاي خود را به انتقال كتبي داده است. كشورهاي در حال توسعه در اين مرحله قرار دارند. آنها مي دانند كه دستاوردهاي چاپي را مي توانند فوراً در اختيار داشته باشند. همچنين مي دانند كه اين دستاوردها به نسلهاي جوان, مانند نسلهاي پيشين امكان مي دهد تا با تاريخ و فرهنگ و تمدن خويش آشنا شوند.

            مزاياي اوراق چاپي و كتاب بحدي روشن است كه نيازي به تفصيل ندارد. نوشته چاپي همواره آماده است هنگامي كه جوانان براي دريافت آن آمادگي پيدا كنند و حوصله مراجعه به كتاب را داشته باشند, معلومات مورد نظر را در اختيارشان قرار دهد.

            همچنين مي دانيم كه وسايل جديد ارتباطي الكترونيك بعلت محدوديتهاي ذاتي خود, اين مزيت را ندارند كه بطور دلخواه در زمان, و تا حد كمتري در مكان, مورد استفاده قرار گيرند. در اين درجه از رشد, وسايل ارتباط الكترونيك نيز فاقد عمق لازم براي درك كامل بسياري از فنون پيچيده جريان توليد و مسايل انساني جامعه هستند.

            بدين ترتيب, رهبران اين كشورها مزاياي كاملاً واقعي انتقال معلومات از راه نوشته چاپي را فداي امكانات فرضي وسايل جديد ارتباطي نمي كنند, زيرا امكانات اين وسايل در انتقال موثرتر معلومات "از راه تمام حواس" بويژه با در نظر نمي شود. كتاب هنوز, تمام ظرفيتهاي خود را بروز نداده است, و در حال حاضر, كساني كه مسئوليت پيدايش و رشد آنرا بر عهده دارند, با حرارت تمام سرگرم حل مسائلي هستند كه رشد اين "كودك" مطرح ساخته است.

            اغلب آنان جزء نسلهاي جوان اين جوامع هستند و ديدي خاص از آينده دارند. آنان به خواندن كتاب اكتفا نمي كنند بلكه كتاب هم مي نويسند. آنان مي دانند كه براي گسترش احساس تعهد خود, از راه نوشته چاپي مي توانند افراد بيشتري را مخاطب قرار دهند.

            وسايل ارتباطي الكترونيك, چنين مزايايي را به ايشان نمي دهد, زيرا نفس انتقال اين افكار و نيز مميزهايي كه همواره در مورد آن صورت مي گيرد, اثر اين وسايل جديد را محدود مي كند. در كشورهاي در حال توسعه, وسايل ارتباطي الكترونيك همه جا زير نظارت و در دست حكومتهاست.

            اين جوانان همچنين مي دانند كه بوسيله كتابهايي كه در كتابخانه ها قرار دارند, مي توانند فرهنگ خود و فرهنگ ديگران را بشناسند, چرا كه اين كتابها در دسترس آنان است و ايشان مي‌توانند اطلاعات مورد نياز خود را از اين راه بدست آورند. ارقام موجود درباره مراجعان كتابخانه ها به نحوي قاطع ثابت مي كند كه اكثريت اين مراجعان را جوانان تشكيل مي دهند.

            اين دلايل در مورد مصرف نوشته چاپي فقط منحصر به كشورهاي در حال توسعه نيست. تا حدي اين مطلب درست است كه نظام آموزشي, و سنتي كه در آن, فرد تجربه آموزشي خود را درون ساختمان صوري آن نظام بدست مي آورد, در ارقامي كه بيان كننده مصرف وسايل ارتباطي اند, تاثير مي گذارد.

            اما بويژه براي كشورهاي در حال توسعه كه نوشته چاپي عملاً تنها وسيله خبري آنهاست, چه راه ديگري وجود دارد؟ (فراموش نكنيم كه بسياري از رهبران اين كشورها هر اندازه هم به "جامعه جهاني" علاقه مند باشند, نه مي خواهند و نه مي توانند, محصولات تلويزيوني را به جوانان خود تحميل كنند كه فرهنگهايي كاملاً متفاوت از فرهنگ ايشان, آنرا توليد و صادر مي كند. نظر آنان در درجه اول معطوف گرفتن هزينه هاي گزافي كه مستلزم آنست, هنوز با يقيني و منطقي به اثبات نرسيده است.

            و نيز بايد در نظر گرفت با آنكه دوران الكترونيك در كشورهاي صنعتي, دوران چاپ را پشت سر گذاشته است, اما نوشته چاپي در مناطق وسيعي از جهان, هنوز راه كمال را نپيموده است. بعلاوه نبايد فراموش كرد كه اين مناطق هنوز در مرحله "فرهنگ شفاهي" قرار دارند و در حالت "قبيله يي" بسر مي برند. اگر مسئله كشورهاي صنعتي, "قبيله يي كردن مجدد" انسانهاست, درباره كشورهايي كه هنوز از حالت قبيله يي در نيامده اند, چه بايد گفت؟

            اشاره ما بجوامعي است كه در آنها, حتي جوانان تعهدي احساس نمي كنند و با آنكه در يك "فرهنگ شفاهي" بسر مي برند, تماشاگراني غيرفعال بيش نيستند_ و اين حالت را نفرين دوران چاپ تصور مي كنند. ورود مستقيم به دوران الكترونيك, پيش از آنكه از چاپ استفاده شود, آيا به شكل ديگري از "قبيله يي كردن" انسانها خواهد انجاميد كه بنو به خود به تعهد, شركت و عمل منتهي خواهد شد؟

            درست است كه در كشورهاي صنعتي, اختراع تلويزيون و رشد و تكامل خارق العاده آن باعث پيش بيني هاي بسياري شده است كه براساس آن, تلويزيون ضربه نهايي را به كتاب خواهد زد و آن را به صورت بقايايي از زمان گذشته در خواهد آورد, و تمدني مبتدي بر حروف و حركات را در جهان خواهد گسترد. اما جهش و رشد اوليه تلويزيون به حالتي از ثبات رسيده و آشكار شده است كه كتاب هم چنان باقي خواهد ماند.

            دوران چاپ كه در مرگش اينهمه مرثيه سروده اند, هنوز در كشورهاي درحال توسعه به شكفتگي كامل نرسيده است. وقتي كتاب رسالت خودرا به انجام رساند _ اگر چنين چيزي ممكن باشد_ و مسئوليت خود را به وسايل جديد ارتباطي تفويض كرد, شايد در آن زمان, اين كشورها مرگ اين وسيله انتقال معلومات را بپذيرند. معذلك فعلاً هيچ نشانه يي از پيري و فرسودگي در كتاب مشاهده به جوامع روستايي خودشان است كه كاملاً مشهود هستند و جوانان در آن, حتي بدون پيدا كردن يك احساس همبستگي ملي, رشد مي يابند.

            اين جوانان, علاوه بر تماسي كه در مدرسه,كتابخانه, و منزل با نوشته چاپي دارند, در صورت دسترسي بوسايل الكترونيك از پرحرارتترين مصرف كنندگان آن نيز هستند آنان مي فهمند كه وسايل مختلف ارتباطي يكديگر را تكميل مي كنند, هم چنانكه مي دانند پدران يا استادانشان منبع هر نوع حكمتي نيستند. آنان گاه به تلويزيون نگاه مي كنند ولي از تمام وسايل ارتباطي تحت اختيار خود هم استفاده مي برند.

            متاسفانه در كشورهاي آنان, انتخاب نسبتاً محدود است و مقدار كمي را كه از راه يكي از وسايل معين فرا مي گيرند, بايد با آنچه وسيله ديگر مي تواند به آنان بدهد, تكميل كنند. آنان امروزه آگاهي دارند كه فنون سمعي بصري فقط تا حدي مي توانند آنان را آگاه سازند و لازم است براي يادگيري عميق, به كتاب باز گردند.

            شايد فردا بتوانند از راه فنون سمعي بصري, در زمان و مكاني معين, مطالب بسياري را بياموزند, ولي اين امر هنوز به آينده يي مبهم بستگي دارد.

            در نظر اين جوانان, وسايل بيان انسان از زمانهايي كه خاطره يي از آن وجود ندارد, بر جاي مانده است, چاپ هم از همين زمانها موجود بوده است, و وسايل سمعي و بصري, با آنكه پيش بيني شده است كه اين وسايل بايد در اختيار تعداد روزافزوني از افراد باشد, فقط در دسترس معدودي افراد ممتاز قرار دارد. اما كتاب همه جا در زندگي ايشان موجود است, كتاب را ديروز داشتند, امروز دارند و فردا هم خواهند داشت.

            آنان تلويزيون جهاني يا استفاده عمومي از ماشينهاي حسابگر را در افق فردا نمي بينند, مرگ كتاب كه جاي خود دارد.


چكيده تمام نما

            در  كشورهاي جهان سوم از ميان وسايل ارتباط جمعي, سهم عمده را بايد به عهده چاپ گذاشت زيرا در اين كشورها: 1- نوشته هاي چاپي را آسانتر مي توان در دسترس همگان قرار داد. 2- نوشته هاي چاپي مخاطبان بيشتري دارند. 3- جمعيت كثيري از اين كشورها را روستائيان تشكيل مي‌‌دهند كه بايد براي رشد و نوسازي جامعه باسواد شوند و نبايد براي انجام اين هدف منتظر وسايل ارتباط جمعي جديد كه خود مشكلات تازه اي ايجاد مي كنند, بمانند از طرف ديگر: 1- وسايل ارتباطي الكترونيكي همه جا زير نظارت حكومتهاست. 2- اين وسايل هنوز فاقد قدرت لازم براي انتقال بسياري از مفاهيم هستند. 3- رهبران كشورهاي جهان سوم نبايد محصولات تلويزيوني جوامعي را كه فرهنگي ديگر دارند به جوامع خود تحميل كنند. 4- كاربرد اين وسايل با محدوديتهاي زماني و مكاني همراه است. 5- هزينه خريد و نگهداري اين وسايل خيلي زياد است.


چكيده راهنما

            اين مقاله به مقايسه وسائل ارتباطي جديد و قديم پرداخته است و ضمن بررسي موقعيت خاص كشورهاي جهان سوم, استفاه از دستاوردهاي چاپي را بجاي استفاده از محصولات جديد الكترونيكي توصيه كرده است.

برگرفته از:

نوشته: ضيا, موحد، احمد ميرزاده

نشريه فني مركزاطلاعات و مدارك علمي ايران

دوره سوم شماره 1 و 2 بهار و تابستان 1353


نوشته شده توسط ابوالفضل بختیاری در |  لینک ثابت   •